Obninsk là thành phố thuộc tỉnh Kaluga, cách Matxcơva 100 Km về phía Tây Nam, với dân số 104.798 người (Theo thống kê năm 2010). Obninsk là thành phố của những người trẻ tuổi, tuổi trung bình của người dân toàn thành phố là 39. Obninsk nằm trên trục đường xe lửa từ Matxcơva đi Kiev (Ucraina) và nằm trên đường cao tốc Matxcơva đi Vacsava (Ba Lan), cách sân bay quốc tế Demodedovo 130 Km. Obninsk là một trong những thành phố khoa học của Liên bang Nga và từ năm 2000, Obninsk được nhận danh hiệu “Thành phố khoa học đầu tiên của Liên bang Nga”. Nhà máy điện hạt nhân Obninsk là nhà máy điện hạt nhân đầu tiên trên thế giới. Nhà máy này được khởi công xây dựng vào ngày 1 tháng 1 năm 1954 với 1 lò phản ứng hạt nhân mang tên AM-1 (AM là viết tắt của Атом Мирный). Nhà máy khởi động phát điện vào ngày 1 tháng 6 năm 1954 và hòa lưới điện quốc gia vào ngày 26 tháng 6 năm 1954 với công suất 6 MW. Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu của chúng ta dẫn đầu Đoàn Đại biểu Đảng và Chính phủ Việt Nam đã tới thăm Nhà máy điện hạt nhân Obninsk vào năm 1955. Sau 48 năm hoạt động an toàn, Nhà máy điện hạt nhân Obninsk hoàn thành sứ mệnh của mình và đã dừng hoạt động vào ngày 29 tháng 4 năm 2002. Nhà máy điện hạt nhân Obninsk là thành tựu vĩ đại của Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết và cũng là nơi đào tạo cán bộ ngành điện hạt nhân cho toàn Liên Xô trước đây và cho Liên bang Nga hiện nay.
Tại Obninsk hiện có 12 viện nghiên cứu và 8 trường đại học hoặc chi nhánh của trường đại học. Thành phố này đất rộng, người thưa, có rất nhiều cây xanh và vườn hoa, không khí trong lành, không ồn ào sôi động như các thành phố công nghiệp khác, đó là điều kiện lý tưởng, rất phù hợp với môi trường làm việc của các nhà nghiên cứu và môi trường học tập của sinh viên.
Tôi đã có cơ hội gặp gỡ đầy đủ 29 sinh viên Việt Nam (26 nam và 3 nữ) đang theo học chuyên ngành “Nhà máy và trạm điện nguyên tử” tại Trường Đại học Năng lượng nguyên tử Obninsk (Обнинский институт атомной энергетики - НИЯУ) thuộc Trường Đại học Quốc gia Nghiên cứu hạt nhân (Национальный исследовательский ядерный университет - MИФИ). Họ là những sinh viên ưu tú được tuyển chọn từ các trường đại học trong cả nước hoặc các thí sinh đạt từ 21 điểm trở lên trong kỳ thi tuyển sinh đại học năm 2010 và được cử sang Nga học từ tháng 10 năm 2010. Các sinh viên này được nhận hai học bổng: một từ Chính phủ Liên bang Nga và một từ Chính phủ Việt Nam. Học bổng của Chính phủ Liên bang Nga gồm: 1.100 Rúp/tháng, được miễn học phí và được bố trí chỗ ở trong suốt thời gian học tập tại Nga (Y như tiêu chuẩn mà sinh viên Nga được hưởng). Chính phủ Việt Nam cấp cho mỗi em 420 USD/tháng sinh hoạt phí, tiền 2 lượt vé máy bay và tiền bảo hiểm y tế hàng năm. Với số tiền đó, vào thời điểm hiện tại, các em có thể tự trang trải cuộc sống để toàn tâm, toàn ý tập trung vào học tập, ít phải nhờ vào sự trợ giúp của gia đình.
Lớp sinh viên Việt Nam đầu tiên học chuyên ngành “Nhà máy và trạm điện nguyên tử” tại Trường Đại học Năng lượng nguyên tử Obninsk, chụp trước tượng Viện sỹ I.V. Kurchatov
Từ tháng 10 năm 2010 đến tháng 7 năm 2011 các em học tiếng Nga, Toán, Vật lý, Khoa học máy tính, Hóa học và Vẽ kỹ thuật. Các giáo viên Nga đều rất khen ngợi sinh viên Việt Nam. Cô giáo Svetlana Glushenkova đã nhận xét: “ Kết quả học tập của họ rất tốt, điều đặc biệt là họ rất cố gắng, họ luôn làm đầy đủ bài tập về nhà. Hai ngôn ngữ Việt và Nga hoàn toàn khác nhau, ngữ pháp hoàn toàn khác biệt, nhưng giờ đây sinh viên Việt Nam đã có thể giải thích bằng tiếng Nga và khẳng định rằng họ đã hiểu tất cả những gì họ học trên lớp. Hiện các em có thể giao lưu được với sinh viên Nga và giao tiếp với nhau qua mạng xã hội”.
Kết thúc năm học, cả 29 em đều đã được cấp chứng chỉ hoàn thành khóa học dự bị, đủ điều kiện để bước vào năm học mới từ 1/9/2011. Đây mới chỉ là thành công bước đầu của các em. Trước mắt các em sẽ còn 5 năm rưỡi học chung với các bạn sinh viên Nga tại MИФИ nữa.
Trường Đại học Quốc gia Nghiên cứu hạt nhân (MИФИ) được thành lập ngày 8 tháng 4 năm 2009 theo Nghị định số 480 của Chính phủ Liên bang Nga. Tiền thân của MИФИ là Viện Vật lý kỹ thuật Matxcơva được thành lập từ năm 1942. Trường có nhiệm vụ đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực và đổi mới khoa học cho ngành công nghiệp hạt nhân và các ngành công nghệ cao khác dựa trên hệ thống giáo dục chuyên nghiệp nhiều cấp học và hiện đại hóa. Hiện nay MИФИ có 9 trường đại học trực thuộc, trong đó có Trường Đại học Năng lượng nguyên tử Obninsk. MИФИ là trường đại học nổi tiếng không chỉ ở nước Nga mà còn là trường đại học có tiếng tăm trên thế giới. Các viện sỹ nổi tiếng của Nga như: I.V.Kurchatov, A.I.Leipunskii, L.A.Artsimovich, I.K.Kikoin, N.N.Seminov, Ya.B.Zeldovich, …đã từng học tập hoặc giảng dạy tại đây. Đặc biệt 6 người từng học tập hoặc làm việc tại MИФИ đã được tặng giải thưởng Nobel danh giá, đó là các nhà khoa học nổi tiếng: Pavel Cherenkov, Ilya Frank, Igor Tamm, Nikolay Basov, Nikolay Semenov và Andrei Sakharov. Được học tập tại MИФИ là vinh hạnh, là niềm tự hào và ước ao của nhiều thanh niên ưu tú trên toàn Liên bang Nga.
Ảnh 02: Ký túc xá Trường Đại học Năng lượng nguyên tử Obninsk
Trường Đại học Năng lượng nguyên tử Obninsk có 3 ký túc xá sinh viên: Ký túc xá lớn nhất tọa lạc ngay cạnh trường, sinh viên đi bộ 10 phút là tới lớp; hai ký túc xá còn lại nằm trên 2 con phố lớn nhất của Obninsk - phố Lê Nin và phố Kurchatov, sinh viên ở hai ký túc xá này hàng ngày đến trường bằng xe buyt, rất thuận tiện. Tuy vậy phía Nga không bố trí sinh viên Việt Nam ở trong 3 ký túc xá nói trên mà họ lại thu xếp cho 29 sinh viên Việt Nam ở trong Khách sạn 3 sao của Học viện Trung tâm về nâng cao tay nghề (ЦИПК) thuộc Tập đoàn Nhà nước về Năng lượng nguyên tử Nga, đối diện với Ký túc xá Trường Đại học Năng lượng nguyên tử Obninsk trên phố Kurchatov. Toàn bộ sinh viên Việt Nam được bố trí ở tầng 2 của Khách sạn ЦИПК, phòng diện tích 15 m2 thì có 2 người ở, còn đối với phòng 17 m2 thì có 3 sinh viên. Mỗi phòng đều có nhà tắm và khu vệ sinh riêng. Trong phòng có lò sưởi, tủ lạnh, mỗi em được trang bị 1 bàn học, một giá sách và một tủ đứng. Tất cả các đồ đạc, dụng cụ, trang thiết bị trong phòng đều mới tinh, tường và trần nhà đều mới được sửa sang lại, sàn nhà được lát gỗ mới. Sóng internet được phủ toàn khách sạn 24/24 giờ, các em được dùng internet miễn phí để học tập hoặc liên lạc với bạn bè và gia đình. Ở khu công cộng có một phòng xem TV, một phòng tự học với đầy đủ bàn ghế, một phòng có trang bị máy giặt, bàn là và chỗ phơi quần áo. Ở cuối hành lang là khu nhà bếp với đầy đủ bếp điện, lò nướng, bồn rửa và bàn ăn để các em tự nấu ăn. Nhà ăn cũng là nơi để các em tổ chức các bữa liên hoan, thi trổ tài nấu các món ăn Việt Nam vào các ngày lễ, ngày nghỉ.
Vào cuối các buổi chiều, sinh viên Việt Nam tại đây tự tổ chức các hoạt động thể thao, văn nghệ để rèn luyện sức khỏe và giải trí. Nhóm thì đi đá bóng, nhóm chơi cầu lông, người đi bơi sông, người thì tập đàn, học hát, một số bạn thì tham gia tập thể hình ở các câu lạc bộ.
Sinh viên Việt Nam tại đây có được điều kiện học tập và sinh hoạt tốt như vậy là nhờ sự quan tâm đặc biệt của Chính phủ Nga thông qua sự trợ giúp của Tập đoàn Nhà nước về năng lượng nguyên tử Liên bang Nga.
Các em sang đây còn nhận được sự quan tâm đặc biệt của Nhà trường. Các thày, cô giáo của các em nói với tôi rằng họ luôn coi các sinh viên Việt Nam như con, em họ. Có thày giáo người Nga của các em đã từng đi du học ở Nhật Bản nên càng thấu hiểu tâm tư, tình cảm của lưu học sinh khi xa tổ quốc. Vào dịp Tết cổ truyền của Việt Nam, biết các em nhớ nhà, Học viện Trung tâm về nâng cao tay nghề (ЦИПК) được sự ủy thác của Tập đoàn Nhà nước về năng lượng nguyên tử Liên bang Nga, đã tổ chức cho các em đón Giao thừa. ЦИПК còn thuê một nhà hàng Việt Nam từ Matxcơva (Cách đó 100 Km) tới Obninsk nấu cỗ Tết với đầy đủ món ăn Việt Nam cho các em đúng vào ngày tất niên. Thày Hiệu trưởng và Ban Giám hiệu Trường Đại học Năng lượng nguyên tử Obninsk đã tới tận Khách sạn ЦИПК -nơi các em ở, để cùng ăn Tết Việt Nam với các em. Vào những ngày Lễ của Nga, các em được thày, cô mời về làm khách của gia đình hoặc đi thăm nhà nghỉ cuối tuần của thày, cô ở ngoại ô. Các em còn được Nhà trường tổ chức đi thăm quan Matxcơva và các thành phố khác, đi thăm các viện bảo tàng và các danh lam thắng cảnh của nước Nga để hiểu biết thêm về đất nước và văn hóa Nga. Đặc biệt, mùa hè vừa qua, các em còn được đi nghỉ tại Khu nhà nghỉ của MИФИ bên bờ sông Vonga theo chế độ “bao cấp”, nghĩa là các em được miễn phí toàn bộ tiền đi lại, tiền ăn trong 21 ngày ở nhà nghỉ. Tại đó các em đã có kỳ nghỉ hè thú vị đầu tiên trên nước Nga, được bơi lội, được chèo thuyền trên sông Vonga, được chơi các môn thể thao mà mình ưa thích.
Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam, Đại sứ quán Việt Nam cũng đã giành sự quan tâm đặc biệt cho sinh viên khóa này. Ngày 27 tháng 8 năm 2010, Ngài Bùi Đình Dĩnh, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Liên bang Nga đã đến dự Lễ khai trương Trung tâm quốc tế Đào tạo chuyên gia hạt nhân tại Obninsk và thăm nơi ở của các sinh viên Việt Nam.
Tiến sỹ Trương Duy Phúc, Tham tán kiêm Trưởng phòng Công tác lưu học sinh thuộc Đại sứ quán Việt Nam tại Nga cùng các cán bộ của Sứ quán đã tới Obninsk làm việc với Trường Đại học và thăm hỏi, động viên sinh viên Việt Nam tại đây.
Thật là vinh dự khi lớp của các em luôn gắn với hai chữ “đầu tiên”: Lớp sinh viên Việt Nam đầu tiên học tại một Trường đại học danh giá tại thành phố khoa học đầu tiên của Liên bang Nga và sẽ trở về làm việc trong Dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam tại Ninh Thuận.
Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Liên bang Nga đã tạo mọi điều kiện tốt nhất để đào tạo lứa chuyên gia đầu tiên của Việt Nam trong lĩnh vực điện hạt nhân, giờ đây, tất cả chỉ còn phụ thuộc vào sự nỗ lực, sự cố gắng học tập của các sinh viên.
Khi bước chân vào cổng Trường Đại học Năng lượng nguyên tử Obninsk, tôi tin chắc rằng các em đều ngước lên nhìn dòng chữ “Хорошее образование - путь к счастливой жизни каждого и к процветамию страны” (Tạm dịch là “Nền giáo dục tốt là con đường mang lại cuộc sống hạnh phúc cho mỗi người và mang lại sự phồn thịnh cho đất nước”) được gắn trang trọng phía trên biển hiệu tên trường và chân dung vị Giáo sư Hiệu trưởng đầu tiên của Trường để ghi nhớ và từ đó luôn nâng cao trách nhiệm học tập của mình.
Cổng Trường Đại học Năng lượng nguyên tử Obninsk với dòng chữ “Хорошее образование - путь к счастливой жизни каждого и к процветамию страны”, tạm dịch là “Nền giáo dục tốt là con đường mang lại cuộc sống hạnh phúc cho mỗi người và mang lại sự phồn thịnh cho đất nước”
Chia tay các sinh viên Việt Nam đầu tiên đang học về điện hạt nhân ở Obninsk, tôi hy vọng và tin tưởng rằng các em sẽ hoàn thành xuất sắc khóa học, trở về nước, có cuộc sống hạnh phúc, sẽ phục vụ tích cực và có hiệu quả cho chương trình phát triển điện hạt nhân, góp phần mang lại sự phồn thịnh cho đất nước Việt Nam.
Vũ Đăng Ninh